Íslenskt orðanet



Íslenskt orðanet lýsir merkingarvenslum íslenskra orða og orðasambanda eins og þau birtast sem merkingarlega einræðar einingar. Til grundvallar liggur safn orðasambanda og samsetninga sem hefur að geyma rösklega 200 þúsund orðasambönd af ólíku tagi og um 100 þúsund samsetningar.


NOTA ÍSLENSKT ORÐANET

Hér geturðu leitað í Íslensku orðaneti.

Um Íslenskt orðanet
Íslenskt orðanet er rannsóknarverkefni sem felur í sér greiningu á merkingarvenslum íslenskra orða og orðasambanda. Greiningaraðferðin byggist á þeirri forsendu að lesa megi merkingarvensl orða út úr setningarlegum og orðmyndunarlegum venslum þeirra eins og þau birtast í orðasamböndum og samsetningum. Til grundvallar liggur safn orðasambanda og samsetninga með samræmdri framsetningu sem hefur að geyma rösklega 200 þúsund orðasambönd af ólíku tagi og um 100 þúsund samsetningar. Safnið sameinar efni Stóru orðabókarinnar um íslenska málnotkun (Jón Hilmar Jónsson 2005) og Orðasambandaskrá Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum (áður Orðabókar Háskólans) en því til viðbótar hefur mjög verið leitað fanga á vefsíðunni Tímarit.is. Allt þetta efni er tengt flettulista sem sameinar um 250 þúsund einyrtar og fleiryrtar flettur.

Merkingarvenslin sem um ræðir eru af ólíku tagi. Skýrustu og nálægustu venslin eru fólgin í samheitum og andheitum en samheitavenslin eru misjafnlega náin og sá greinarmunur er að nokkru leyti auðkenndur með því að greina á milli samheita og skyldheita. Til stuðnings slíku mati er lögð megináhersla á gildi efniviðarins sjálfs, þar sem markmiðið er m.a. að fá fram tölulegan vitnisburð um merkingarlega nálægð og skyldleikastig orða sem borin eru saman. Greiningin skilar jafnframt merkingarlega samstæðum orðaforða sem flokkaður er nánar og skipað undir tiltekin hugtakaheiti og merkingarsvið.

Fletturnar eru merkingarlega einræðar og það hefur mótandi áhrif á lýsingu merkingarvenslanna. Einræðingin hefur m.a. víðtæk áhrif á flettumyndir sagna þar sem rökliðirnir hverju sinni eru hluti af flettustrengnum og sagnasambönd af ýmsu tagi fá sjálfstæða stöðu innan flettulistans.

Í almennum orðabókum koma einstök flettiorð fram sem formbundnar einingar og geta búið yfir mörgum ólíkum merkingarbrigðum sem eftir atvikum er skipað í aðgreinda merkingarliði. Í Íslensku orðaneti er orðið og flettan hins vegar í brennidepli sem merkingarleg eining. Því á ekki við að setja umfangi flettulistans sérstakar hömlur heldur ræðst gildi flettnanna af því hvort þær eru í sýnilegum venslum við aðrar flettur. Fleiryrtar flettur (merkingarbær orðasambönd) eru fyrirferðarmiklar í flettulista orðanetsins. Samræmd framsetning þeirra gefur færi á að marka flettustrengina setningarlega og ná með því fram virku samspili setningarlegrar og merkingarlegrar flokkunar.

Gögn verkefnisins eru vistuð í tveimur aðgreindum gagnagrunnum. Grunnurinn Þesárus geymir allan efniviðinn. Valinn hluti gagnanna er afmarkaður og birtur á vefsíðunni ordanet.is.




Hafið samband
Jón Hilmar Jónsson
Rannsóknaprófessor
Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum
Skrifstofa: Neshaga 16
Vinnusími: +354-525-4436
Fax: +354-562-7242
Netfang: jhj@hi.is
Veffang: http://www.lexis.hi.is/jhj/jhj.html/


Ritaskrá
Jón Hilmar Jónsson. 2009a. Ordforbindelser: Grunnelementer i ordboken? LexicoNordica 16: 161-179. 2009.

Jón Hilmar Jónsson. 2009b. Lemmatisation of Multi-word Lexical Units: Motivation and Benefits. Henning Bergenholtz, Sandro Nielsen & Sven Tarp (eds). Lexicography at a Crossroads. Dictionaries and Encyclopedias Today, Lexicographical Tools Tomorrow. Bls. 165-194. Bern: Peter Lang. 2009.

Jón Hilmar Jónsson. 2009c. Lexicographic description: An onomasiological approach on the basis of phraseology. Lexicography in the 21st Century. In honour of Henning Bergenholtz. Edited by Sandro Nielsen and Sven Tarp. Bls. 257-280. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. 2009.

Jón Hilmar Jónsson. 2012a. Að fanga orðaforðann: orðanet í þágu orðabókar. Orð og tunga 14: 39-65.

Jón Hilmar Jónsson. 2012b. Adverb og adverbialer: En forsømt ordklasse i ordbøkene. Í: Eaker, Birgit o.fl. (ritstj.) Nordiska studier i lexikografi 11. Rapport från Konferensen om lexikografi i Norden Lund 24-27 maj 2011. Bls. 367-376. Lund 2012.

Jón Hilmar Jónsson. 2005. Stóra orðabókin um íslenska málnotkun. Reykjavík: JPV útgáfa. 2005.

Jón Hilmar Jónsson og Þórdís Úlfarsdóttir. 2011. Íslenskt orðanet: Et skritt mot en allmennspråklig onomasiologisk ordbok. LexicoNordica 18: 87-109.